Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins
Forstöðumaður:
Heimilisfang:
Þverholti 14 · 105 Reykjavík
Sími: 545-8900 · Bréfasími: 562-4825
Ábendingar til umsjónarmanns vefsíðu, Reynis Gunnlaugssonar
Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins var stofnuð árið 1990 með það í huga að þýða EES-samninginn og gerðir sem heyra undir hann. („
Gerðir“
er samheiti yfir tilskipanir, reglugerðir, ákvarðanir og tilmæli frá ESB.) Í lok ársins 1994 höfðu öll skjöl verið þýdd sem heyrðu beint undir samninginn og viðbótarsamninga við hann.
Þýðingastarfið
Meginhlutverk Þýðingamiðstöðvarinnar er að þýða gerðir, sem heyra undir EES-samninginn samkvæmt ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar, og aðra texta sem tengjast Evrópska efnahagssvæðinu. Einnig hafa starfsmenn hennar sérhæft sig í að þýða alþjóðlega samninga, lagatexta, gerninga og aðra texta þar sem nota þarf staðlaðan hugtakaforða. Þar má nefna Schengen-texta, fríverslunarsamninga, Evrópuráðssamninga og aðra milliríkjasamninga. Efnissviðin, sem EES-samningurinn tekur til, eru mörg og fjölbreytt. Stór hluti starfsins felst í því að finna þýðingar einstakra hugtaka og oft þarf að smíða íslensk nýyrði.
Textarnir, sem falla undir EES-samninginn, varða réttindi og hagsmuni hins almenna borgara, t.d. á sviði félagsmála, jafnréttismála, neytendamála, umhverfismála og menntamála. Hér er um erfiða texta að ræða þar sem fara saman flóknir lagatextar og tæknilegir viðaukar. Þessar þýðingar eru ýmist teknar beint inn í íslenskan rétt eða þær eru grunnur að íslenskum lögum og reglugerðum.
Sú stefna að þýða alla lagatexta á íslensku er í fullu samræmi við íslenska málstefnu sem hefur að geyma tvo meginþætti: annars vegar áframhaldandi varðveislu málsins (málkerfisins og grunnorðaforðans) og hins vegar þróun málsins, ekki síst að stuðla að því að orðaforðinn sé ávallt nægur til að mæta nýjum aðstæðum og að íslenska verði notuð á sem flestum sviðum. Þessir tveir meginþættir koma skýrt fram í daglegu starfi starfsmanna Þýðingamiðstöðvarinnar, annars vegar að smíða eða leita uppi íslensk orð yfir ýmiss konar sérfræði- og tæknihugtök og hins vegar sú viðleitni að reyna að koma textunum til skila á skýru og skiljanlegu máli. Þýðingamiðstöð hefur aðgang að stóru neti sérfræðinga sem starfa í orðanefndum, við Háskóla Íslands eða aðra háskóla í landinu, opinberar stofnanir og ráðuneyti eða í atvinnulífinu. Árlega er haft samráð við um 300 sérfræðinga.
Hugtakasafnið á Netinu
Í hugtakasafni Þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins er að finna ýmis almenn hugtök á sviði laga og stjórnsýslu en einnig er þar að finna mikið af tæknilegum hugtökum sem tengjast hinum ýmsu sérsviðum EES-samningsins. Þá eru í safninu fjöldamörg hugtök sem tengjast Evrópusambandinu og stofnunum þess. Unnið hefur verið að söfnun hugtaka og orðasambanda í safnið allt frá stofnun Þýðinga-miðstöðvarinnar árið 1990.
Hugtakasafnið er nú birt í aðgengilegri mynd á Netinu á slóðinni (http://www.hugtakasafn.utn.stjr.is). Sífellt bætast nýjar færslur við eða nokkur þúsund færslur á hverju ári. Aðgangur er öllum heimill án endurgjalds.
Í hugtakasafninu eru grunntungumálin íslenska og enska en einnig er að finna í safninu færslur á öðrum tungumálum, þ.e. dönsku, frönsku, latínu, norsku, sænsku og þýsku. Við hverja færslu er birt tilvísun í rit og efnissvið en þar að auki eru ýmsar upplýsingar birtar eftir því sem við á, t.d. málfræðiupplýsingar, samheiti, skammstöfun, notkunardæmi, skilgreining og efnisflokkur. Hugtökin eru flokkuð eftir sviðum sem tengjast notkun og merkingu, t.d. eru í safninu hugtök úr flugmáli, lagamáli, milliríkjasamningum og stöðlum. Hugtök úr EES-textum eru flokkuð í samræmi við flokkun viðauka og bókana við EES-samninginn en þar má nefna hugtök á sviði fjarskiptaþjónustu, flutningastarfsemi, hagskýrslugerðar, lyfja, umhverfismála og vélknúinna ökutækja. Við mörg hugtakanna er gefið dæmi sem sýnir notkun hugtaksins í texta en í öðrum tilvikum fylgir nákvæm skilgreining á viðkomandi hugtaki.
Þegar um er að ræða hugtök úr gerðum sem heyra undir EES-samninginn er vísað í birtingarstað í Stjórnartíðindum Evrópubandalaganna. Í öðrum tilvikum er vísað í texta eins og milliríkjasamninga, JAROPS-flugreglur, staðla og tilkynningar Eftirlitsstofnunar EFTA, svo og rit sem utanríkisráðuneytið hefur gefið út eins og Meðferð utanríkismála eftir Pétur J. Thorsteinsson og Handbók utanríkisráðuneytisins.
Allir starfsmenn Þýðingamiðstöðvar hafa átt þátt í því að byggja upp hugtakasafnið. Íslenskar þýðingar hugtaka í safninu eru að stórum hluta komnar frá þýðendunum en auk þeirra hefur stór hópur sérfræðinga á ýmsum sviðum lagt til efni í safnið.
Þverholti 14 · 105 Reykjavík
Sími: 545-8900 · Bréfasími: 562-4825
Tölvupóst má senda umsjónarmanni vefsíðu, Reyni Gunnlaugssyni
