Um borgaraþjónustu utanríkisráðuneytisins

Hvað er borgaraþjónusta utanríkisráðuneytisins?

Mikilvægur þáttur í starfsemi utanríkisþjónustunnar er að veita íslenskum ríkisborgurum vernd og aðstoð gagnvart erlendum stjórnvöldum, stofnunum og einstaklingum samanber ákvæði laga um utanríkisþjónustu Íslands nr. 39/1971. Í þessu felst einkum að þjónustan fer með mál er varða réttindi Íslendinga og íslenska hagsmuni erlendis samanber reglugerð nr. 177/2007 um Stjórnarráð Íslands.

Borgaraþjónusta utanríkisráðuneytisins leitast daglega við að gæta hagsmuna íslenskra ríkisborgara erlendis svo að þeir verði ekki fyrir borð bornir. Daglegum verkefnum borgaraþjónustu er sinnt af rekstrar- og þjónustuskrifstofu utanríkisráðuneytisins. Í raun er borgaraþjónustan þó samstarfsverkefni skrifstofunnar, sendiráða og ræðismanna Íslands erlendis. Sem dæmi um aðstoð sem veitt er íslenskum ríkisborgurum má nefna hvers konar fyrirgreiðslu til Íslendinga og íslenskra lögaðila, t.d. útgáfa ferðaskilríkja, vottun opinberra skjala, aðstoð við Íslendinga sem lenda í vanda á erlendri grund, fyrirgreiðsla gagnvart erlendum stjórnvöldum o.s.frv.

Sendiskrifstofur Íslands sem eru 31 í 20 löndum og um 250 kjörræðismenn í 87 löndum ganga erinda Íslands á erlendri grund og aðstoða íslenska ríkisborgara ef nauðsyn krefur. Jafnframt hafa Norðurlöndin gert með sér samkomulag um gagnkvæma aðstoð til ríkisborgara þeirra í borgaraþjónustumálum. Á grundvelli þess geta íslenskir ríkisborgarar leitað aðstoðar norrænna sendi- og ræðisskrifstofa á stöðum þar sem Ísland hefur hvorki sendiskrifstofu né ræðismann. Með þessu leitast utanríkisráðuneytið við að tryggja íslenskum ríkisborgum aðgang að nauðsynlegri aðstoð bjáti eitthvað á og aðstoðar er þörf.

Hvað gerir borgaraþjónustan?

Verkefni borgaraþjónustunnar eru margvísleg og felast einna helst í því að aðstoða íslenska ríkisborgara erlendis. Þessu er m.a. sinnt með ýmis konar upplýsingagjöf áður en haldið er af stað erlendis t.d. með upplýsingum um áritanaskyldu, gátlista fyrir ferðalagið og útgáfu ferðaviðvarana. Á meðan dvalist er erlendis er ýmis konar tilfallandi aðstoð veitt af sendiráðum og ræðismönnum Íslands. Sem dæmi um einstök verkefni má nefna:

  • Móttaka umsókna um almenn vegabréf í sendiráðum Íslands í Kaupmannahöfn, Osló, Stokkhólmi, London, Berlín, Washington og Peking.
  • Útgáfu neyðarvegabréfa hjá sendiráðum og ræðismönnum Íslands.
  • Ýmis konar aðstoð og milliganga við úrlausn mála í tengslum við slys, veikindi eða dauðsföll erlendis.
  • Aðstoð við að komast í samband við ættingja og vini þegar eitthvað bjátar á.
  • Aðstoð við val á læknum og heilbrigðisstofnunum erlendis.
  • Aðstoð við að komast í samband við lögfræðing og túlk erlendis.
  • Aðstoð við fanga og fjölskyldur þeirra.
  • Aðstoð og leiðbeiningar vegna millifærslu fjármuna frá Íslandi vegna einstakra neyðartilvika.
  • Ýmis konar neyðaraðstoð og fyrirgreiðsla.

Borgaraþjónustan veitir einnig ýmis konar aðstoð og leiðbeiningar í einkaréttarlegum málefnum. Hér er til dæmis átt við mál er varða brottnám barna, deilur um forsjá og umgengni og staðfestingar íslenskra skjala svo þau séu tæk til notkunar erlendis.

Ef upp kemur neyðarástand erlendis starfar borgaraþjónustan samkvæmt viðbragðsáætlun. Með neyðarástandi er til dæmis átt við styrjaldir, náttúruhamfarir og hryðjuverkaárásir. Með áætluninni eru verklagsreglur samræmdar og leitast við að tryggja skjót viðbrögð sérþjálfaðra starfsmanna ráðuneytisins, sendiskrifstofa og ræðismanna. Þannig er leitast við að staðsetja íslenska ríkisborgara erlendis, tryggja öryggi þeirra þar og eftir atvikum koma þeim á öruggan stað. Sé um alvarlegri tilfelli að ræða getur komið til greina að standa að neyðarflutningi þeirra frá umræddu svæði.

Hverjum veitir borgaraþjónustan aðstoð?

Aðstoð borgaraþjónustu stendur öllum íslenskum ríkisborgurum til boða.

Hafa ber þó í huga að veitt aðstoð getur takmarkast þegar einstaklingur er með tvöfalt ríkisfang og lendir í vandræðum innan þess ríkis sem hann er jafnframt ríkisborgari í. Óski viðkomandi aðstoðar íslenskra stjórnvalda getur verið að stjórnvöld þess ríkis setji afskiptum íslenskra stjórnvalda ákveðin takmörk.

Hvað gerir borgaraþjónustan ekki?

Verkefni borgaraþjónustu eru eins misjöfn og þau eru mörg. Þó þau verði ekki talin upp með tæmandi hætti má segja að þeim séu sett ákveðin mörk. Hafa ber í huga að um aðstoð til íslenskra ríkisborgara er að ræða sem að mörgu leyti felst í því að leiðbeina þeim svo þeir geti leyst mál sín sjálfir. Einstaklingar þurfa því að taka ábyrgð á ákveðnum atriðum sjálfir og hér að neðan er að finna dæmi um það sem borgaraþjónustan getur ekki gert:

  • Borgaraþjónustan greiðir ekki kostnað vegna einstakra neyðartilvika íslenskra ríkisborgara erlendis. 
  • Borgaraþjónustan getur hvorki veitt lögfræðilega ráðgjöf né sinnt hlutverki lögmanna. Þó er eftir atvikum mögulegt að veita grundvallar upplýsingar um réttarkerfi og stjórnfyrirkomulag einstakra ríkja.
  • Borgaraþjónustan greiðir ekki kostnað vegna þjónustu lögfræðinga og túlka erlendis eða annan kostnað sem hlýst af málarekstri.
  • Borgaraþjónustan getur ekki haft afskipti af ákvarðanatöku og afgreiðslu einstakra mála hjá erlendum stjórnvöldum.
  • Borgaraþjónustan þýðir ekki erlend skjöl.
  • Borgaraþjónustan getur ekki veitt utanaðkomandi aðilum upplýsingar um afgreiðslu einkamála sem til meðferðar eru hverju sinni. 
  • Borgaraþjónustan sér ekki um gjaldmiðlaskipti og önnur bankamál, þ.m.t. bankalán.
  • Borgaraþjónustan sér ekki um farmiða- og hótelbókanir eða um útvegun vegabréfsáritana og dvalar- og atvinnuleyfa.
  • Borgaraþjónustan sér ekki um útvegun húsnæðis og atvinnu.

Gjaldtaka vegna aðstoðar sem veitt er af borgaraþjónustu

Borgaraþjónusta innheimtir gjald vegna tiltekinnar þjónustu sem veitt er samanber lög nr. 88/1991 um aukatekjur ríkissjóðs, einkum 14. og 15. gr.

Til að fá nánari upplýsingar um helstu verkefni borgaraþjónustu þarf að smella á hlekkina hér vinstra megin á síðunn.