Skýrsla ráðherra 2016

Skýrsla ráðherra 2016

Skýrsla Gunnars Braga Sveinssonar utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál 

Hér fyrir neðan má finna efnisyfirlit í skýrslu Gunnars Braga Sveinssonar utanríkisráðherra. Allir kaflar í skýrslunni eiga það sameiginlegt að fara yfir stöðu íslands í alþjóðasamfélaginu, stefnumið ríkisstjórnarinnar í utanríkismálum og hag íslendinga almennt, sem kunna að þurfa liðsinni utanríkisráðuneytisins.

Skýrslan í heild sinni

Framsöguræða ráðherra

BORGARAÞJÓNUSTAN

Starfsemi borgaraþjónustunar miðar að því að greiða götu þeirra sem óska aðstoðar ráðuneytisins. Meðal verkefna eru neyðaraðstoð vegna veikinda eða slysa erlendis, útgáfa vegabréfa, aðstoð vegna sakamála og afplánunar refsidóma, aðstoð við að hafa uppi á týndum einstaklingum og heimflutningur látinna, veikra eða vegalausra ríkisborgara. 

Fátt gefur meira en aðstoð við samborgara okkar sem finna sig í aðstæðum sem fæst okkar vildu vera í en mörg okkar hafa heyrt af eða reynt á eigin skinni. Íslendingar ferðast víða og í hverri viku koma upp mál þar sem reynir á útsjónarsemi starfsmanna utanríkisþjónustunnar við að koma til aðstoðar þeim sem eru í neyð. Eðli máls samkvæmt fara þessi mál hljótt en þó verður þessi starfsemi að teljast til mikilvægustu verkefna utanríkisþjónustunnar.

Borgaraþjónustukafli í heild sinni

NORÐURSLÓÐIR OG NÆRSVÆÐI

Málefni norðurslóða og fjölþjóðlegt samstarf þar að lútandi hafa skipað æ stærri sess í starfi utanríkisþjónustunnar á síðustu árum. Í stefnu­yfir­lýsingu ríkisstjórnarinnar segir að hún muni vinna að því að Ísland verði leiðandi afl á norðurslóðum og virkur þátttakandi í vestnorrænu starfi. Undirbúningur verði hafinn að nýtingu tækifæra sem skapast með opnun siglingaleiða um norðurslóðir og áhersla lögð á að verkefni þeim tengd verði vistuð hérlendis.

Samstarf við hin Norðurlöndin, á grundvelli djúpstæðra tengsla og sameiginlegra gilda, er sem fyrr veigamikill þáttur í starfi íslensku utanríkisþjónustunnar. Á það jafnt við um reglu­bundið samráð milli norrænu utanríkisráðuneytanna, margvíslega samvinnu norrænna sendi­skrifstofa víða um heim sem og á vettvangi alþjóðastofnana.

Kafli um norðurslóðir og nærsvæði í heild sinni

  

ALÞJÓÐLEGT VIÐSKIPTASAMSTARF

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að stefna Íslands í utanríkisviðskiptum muni taka mið af þeim öru breytingum sem eru að verða á efnahagskerfum heimsins. Möguleikar til að auka útflutning til svæða þar sem eftirspurn vex hratt á komandi árum verði kannaðir frekar og tengsl við viðkomandi svæði styrkt. Áhersla verði jafnframt lögð á gerð fleiri fríverslunar­samninga, bæði tvíhliða og á vettvangi EFTA. Leitað verði leiða til að fullnýta mögu­leika sem felast í þeim fríverslunarsamningum sem Ísland á þegar aðild að. Að ofangreindu hefur verið markvisst unnið á undanförnum mánuðum.

Aðstoð við íslensk fyrirtæki á erlendum mörkuðum er áfram eitt af mikilvægari verkefnum ráðuneytisins, sem sannað hafa gildi sitt, ekki síst með fulltingi Íslandsstofu og með neti viðskiptafulltrúa í sendiráðum vítt og breitt um heiminn. Stöðugt er unnið að því að styrkja þetta net, m.a. með því að efla tengslin milli þess og einstakra viðskiptaráða sem starfa innan vébanda Viðskiptaráðs Íslands.

Kafli um alþjóðlegt viðskiptasamstarf í heild sinni

EVRÓPSKA EFNAHAGSSVÆÐIÐ

Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið (EES) öðlaðist gildi fyrir réttum 20 árum, hinn 1. janúar 1994. Hann er viðamesti samningur sem Ísland hefur gert á alþjóða­­vettvangi; fríverslunarsamningur á milli þeirra EFTA-ríkja sem eru aðilar að EES (Ísland, Noregur, Liechtenstein) og Evrópusambandsins (ESB). Samskipti Íslands við Evrópu­­sambandið grundvallast fyrst og fremst á samningnum sem veitir íslenskum ríkisborgurum, fyrirtækjum og stofnunum aðgang að innri markaði ESB.

Kafli um Evrópska efnahagssvæðið í heild sinni 

 

ALÞJÓÐA- OG ÖRYGGISMÁL

Víðfeðm og fjölbreytt viðfangsefni í starfi utanríkisráðuneytisins falla undir flokk alþjóða- og öryggismála, þar með talið virk þátttaka í starfi Sameinuðu þjóðanna og annarra alþjóðastofnana og svæðisbundinna samtaka, tvíhliða samskipti við ríki nær og fjær, hagsmunagæsla m.a. á sviði auðlinda- og umhverfismála,  samstarf um öryggismál og varnir, og aðild að alþjóðlegum samningum og dómstólum.

Eins og segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er meginmarkmið íslenskrar utanríkisstefnu að gæta hagsmuna lands og þjóðar á alþjóðavettvangi. Það er grund­vallar­atriði í samskiptum ríkja að alþjóðalög séu virt og að þjóðir leysi deilumál með frið­sam­legum hætti. Samstarf þjóða er nauðsynlegt til að takast á við áskoranir og ógnir sem verka þvert á landamæri. Á alþjóðavettvangi er Ísland málsvari mannréttinda, jafnréttis og sjálfbærrar þróunar.

Kafli um alþjóða- og öryggismál í heild sinni 

 

ÞJÓÐRÉTTARMÁL

Mikilvægustu þjóðréttarmálin sem utanríkisráðuneytiðsinnir eru hafréttarmálin.  Þau hafa löngum skipaðstóran sess íutanríkismálum Íslands og hefur Ísland ávallt veriðframarlega íalþjóðlegu samstarfi áþessu sviði. Ísland ámikiðundir þvíaðþessi málaflokkur og lagaramminn þróist meðhagfelldum hætti og aðaðöll ríki virði alþjóðarétt ísamskiptum ríkja og gæti friðar og öryggis ísamfélagi þjóðanna. Þátttaka Íslands íalþjóðlegu samstarfi helgast af þessu grundvallarmarkmiði og er mikilvægt aðviðhöldum áfram aðtaka virkan þátt íslíku samstarfi um verndum og sjálfbæra nýtíngu hafsins.


Kafli um þjóðréttarmál í heild sinni 

 

ALÞJÓÐLEG ÞRÓUNARSAMVINNA

Hinn 1. október 2008 gengu í gildi lög um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands nr. 121/2008.  Sjá lög og reglugerð um þróunarsamvinnu. Samkvæmt þeim er meginmarkmið þróunarsamvinnu Íslands tvíþætt; Í fyrsta lagi að styðja stjórnvöld í þróunarlöndum við að útrýma fátækt og hungri, stuðla að efnahags- og félagslegri þróun, þ.m.t. mannréttindum, menntun, bættu heilsufari, jafnrétti kynjanna og sjálfbærri þróun. Í öðru lagi að tryggja öryggi á alþjóðavettvangi, m.a. með því að stuðla að friði og gæta hans, vinna að uppbyggingu og veita mannúðar- og neyðaraðstoð.

Kafli um um alþjóðlega þróunarsamvinnu í heild sinni

UPPLÝSINGASTARF OG MENNINGARMÁL

Mikilvægur hluti starfs ráðuneytisins er að miðla upplýsingum um pólitísk og efnahagsleg viðfangsefni til erlendra stjórnvalda og fjölþjóðastofnana. Hér er fjallað um áherslumál og eflingu upplýsingamiðlunar til almennings, m.a. með aukinni notkun samfélagsmiðla.

Utanríkisþjónustan leitast við að styðja íslenska menningarstarfsemi erlendis og greiða fyrir menningarsamstarfi við aðrar þjóðir. Sendiskrifstofur Íslands koma að framkvæmd viðburða á öllum sviðum menningar og lista, í samstarfi við kynningarmiðstöðvar lista og skapandi greina, en þannig er tryggt að verkefnin séu unnin í samráði við fagaðila og í samræmi við áherslur kynningarmiðstöðvanna.

Kafli um upplýsingastarf og menningarmál í heild sinni


REKSTUR UTANRÍKISÞJÓNUSTUNNAR

Framlög til utanríkisráðuneytisins á fjárlögum 2016 nema samtals 12.909 m.kr. Þar af rennur rúmur helmingur eða 6.597,5 m.kr. til þróunarsamvinnu og alþjóðastofnana. Framlög til aðalskrifstofu ráðuneytisins og sendiskrifstofa nema 4.338,5 m.kr. eða 34% af fjárlögum ráðuneytisins og um 0,62% af A-hluta fjárlaga.  Sendiskrifstofurnar eru nú 25 í 21 landi, þar af eru 13 tvíhliða sendiráð, fimm fastanefndir hjá alþjóðastofnunum (þar af hafa tvær einnig stöðu sendiráðs), fjórar aðalræðisskrifstofur og sendiskrifstofur í Afríku sem starfa að þróunarsamvinnu.


Kafli um um rekstur utanríkisþjónustunnar í heild sinni