Stefna um útrýmingu fátæktar og sjálfbæra þróun

Hinn 1. október 2008 gengu í gildi ný lög um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands nr. 121/2008. Sjá lög og reglugerð um þróunarsamvinnu.

Samkvæmt lögunum eru meginmarkmið þróunarsamvinnu Íslands tvíþætt:

• styðja stjórnvöld í þróunarlöndum við að útrýma fátækt og hungri, stuðla að efnahags- og félagslegri þróun, þ.m.t. mannréttindum, menntun, bættu heilsufari, jafnrétti kynjanna og sjálfbærri þróun.
• tryggja öryggi á alþjóðavettvangi, m.a. með því að stuðla að friði og gæta hans, vinna að uppbyggingu og veita mannúðar- og neyðaraðstoð.

Samkvæmt ákvæði laganna skal utanríkisráðherra leggja annað hvert ár fram tillögu til þingsályktunar á Alþingi um áætlun stjórnvalda um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands til fjögurra ára í senn. Nú er unnið að undirbúningi áætlunarinnar.

Í Þúsaldaryfirlýsingunni sem samþykkt var á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 2000 segir að grunngildi alþjóðasamtarfs á 21. öldinni séu frelsi, jafnrétti, samstaða, umburðarlyndi, virðing fyrir náttúrunni og samábyrgð. Í yfirlýsingunni eru gefin fyrirheit um að ríki heims muni berjast fyrir friði og öryggi og ráðast sameiginlega gegn fátækt. Kveðið er á um að starfsemi SÞ verði efld við friðsama úrlausn deiluefna og vegna endurreisnar og friðargæslustarfa. Þá fjallar hún um þau atriði sem mestu skipta til að stuðla að félagslegum framförum og ýta undir hagsæld og framfarir. Á yfirlýsingunni byggja Þúsaldarmarkmiðin sem nú eru almenn viðmið í alþjóðlegri þróunarsamvinnu og stefnt er á að náist árið 2015.

Utanríkisráðuneytið fer með fyrirsvar og er samræmingaraðili opinberrar þróunarsamvinnu Íslands.

Um 40% framlaga til þróunarmála renna til verkefna Þróunarsamvinnustofnunar Íslands sem unnin eru beint með öðrum ríkjum samkvæmt milliríkjasamningum þar að lútandi. Um 60% framlaga renna til verkefna á vegum alþjóðlegra sjóða og stofnana, skóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, til neyðar- og mannúðaraðstoðar og þátttöku Íslands í friðaruppbyggingu.  

Í samstarfi við alþjóðastofnanir er lögð áhersla á stuðning við verkefni sem tengjast jafnrétti kynjanna, konum og börnum, menntun og heilsufari. Þá er sjónum beint að samstarfi á sviði fiskimála og orkumála m.a. með kostun á starfsemi Háskóla Sameinuðu þjóðanna á Íslandi. Sú stefna hefur verið mörkuð að þátttaka í fjölþjóðlegu samstarfi dreifist ekki á of margar stofnanir heldur sé áhersla á samstarf við lykilstofnanir sem starfa á sviðum sem falla að áherslum Íslands.

Á umliðnum árum hefur starfsemi utanríkisráðuneytisins á sviði friðaruppbyggingar og friðargæslu mótast þannig að aukin áhersla er lögð á verkefni er lúta að mannréttindum, jafnrétti, aðstoð við flóttamenn og börn, heildstæðri friðaruppbyggingu og endurreisn í samstarfi við stofnanir Sameinuðu þjóðanna, m.a. UNICEF, UN Women, Matvælaáætlun SÞ, Flóttamannastofnunina (UNHCR) og Flóttamannaaðstoð Sameinuðu þjóðanna fyrir Palestínuflóttamenn (UNRWA), auk Atlantshafsbandalagsins og Öryggis og samvinnustofnunar Evrópu.

Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi sinnir mikilvægu upplýsingastarfi um hlutverk og verkefni Sameinuðu þjóðanna. Utanríkisráðuneytið styður við bakið á félaginu með sérstökum samstarfssamningi. Sjá nánar um Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi.

Á vegum félagsins er starfræktur upplýsingavefurinn Globalis, sem er samstarverkefni félaga Sameinuðu þjóðanna á Norðurlöndum, og inniheldur fjölbreyttar upplýsingar um hnattræn málefni, svo sem baráttuna gegn fátækt og umhverfismál.