Stofnanir EES - Ýmsir samningar og skylt efni sem varðar stofnanir EES

Til að reka EES-samninginn hafa verið settar upp stofnanir og nefndir, annars vegar fyrir EFTA og hins vegar sameiginlega fyrir ESB og EFTA. Pólitísk forysta EES-mála er í höndum EES-ráðherraráðsins en þar sitja ráðherrar frá öllum EES-ríkjunum. Ráðið, sem metur framvindu EES-samningsins og mótar stefnu, kemur til fundar tvisvar á ári.

Í sameiginlegu EES-nefndinni sitja fulltrúar framkvæmdastjórnar ESB, EES/EFTA-ríkjanna og einstakra ESB-ríkja . Nefndin ber ábyrgð á rekstri og þróun EES-samningsins og fellir nýjar ESB-gerðir inn í EES-samninginn. Undir sameiginlegu nefndinni starfa nokkrar undirnefndir sem hver um sig fjallar um tiltekinn hluta samningsins. Tilsvarandi undirnefndir starfa innan EFTA.

Eftirlitsstofnun EFTA og EFTA-dómstóllinn. Veigamikill hluti EES-samningsins snýr að því að tryggja að honum sé framfylgt og að einstaklingar og fyrirtæki hvar sem er á EES-svæðinu geti sótt rétt sinn þegar þeim sýnist misbrestur á framfylgd samningsins eða brotið á rétti sínum samkvæmt honum. Til þess að sinna þessum verkefnum starfa innan EES-samningsins tvær stofnanir EFTA, Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) og EFTA- dómstóllinn. Á ESB hlið samningsins fer framkvæmdastjórn ESB með eftirlit og Evrópudómstóllinn með dómsvald. Eftirlitsstofnun EFTA og framkvæmdastjórn ESB annars vegar og Evrópudómstóllinn og EFTA-dómstóllinn hins vegar skulu gæta samræmis í gerðum sínum og úrskurðum til að tryggja samræmda túlkun ákvæða EES-samningsins. Eftirlit með því að EFTA-löndin framfylgi ákvæðum EES-samningsins á hverjum tíma er í höndum ESA. Eftirlitsstofnunin fylgist m.a. með því, með óháðu eftirliti, hvort EFTA-ríkin standi almennt við skuldbindingar sínar, en tekur líka við umkvörtunum frá einstaklingum og fyrirtækjum í EFTA-ríkjunum varðandi þeirra rétt. Eftirlitsstofnunin getur efnt til dómsmála ef henni sýnist svo. EFTA-dómstóllinn hefur lögsögu í deilumálum milli EFTA-ríkjanna og mál er varða ákvarðanir ESA. Dómstólar í EFTA-ríkjunum geta einnig leitað eftir áliti dómstólsins um túlkun á EES-samningnum.

• Nánari upplýsingar um hlutverk EES-ráðherraráðsins, sameiginlegu EES-nefndarinnar, ESA og EFTA-dómstólinn er að finna í 2. kafla skýrslu Halldórs Ásgrímssonar, fyrrverandi utanríkisráðherra, til Alþingis frá árinu 2000 um stöðu Íslands í Evrópusamstarfi. Heiti kaflans er "tveggja stoða kerfi EES-samningsins" (pdf). Á vefsetri EFTA eru einnig nánari upplýsingar um ESA og EFTA-dómstólinn.

Ýmsir samningar og skylt efni sem varðar stofnanir EES

• Samningur um eftirlitsstofnun og dómstól.
• Bókun 5 með samningi um eftirlitsstofnun og dómstól.
• Samningur um fastanefnd EFTA-ríkjanna.
• Samningur um þingmannanefnd EFTA.
• Starfsreglur EFTA-dómstólsins
• Erindisbréf fyrir dómritara EFTA-dómstólsins