Þróunarsjóður EFTA 2004-2009
Með samningnum stækkun EES var samið um aukin framlög EFTA-ríkjanna þriggja til fjármögnunar á umbótum og uppbyggingu í þeim aðildarríkjum ESB sem standa illa í efnahagslegu tilliti. Markmiðið er að jafna samkeppnisstöðu þeirra aðildarríkja sem standa að innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins með því að draga úr efnahagslegri og félagslegri misskiptingu innan svæðisins. Framlagið er í formi greiðslna til þróunarsjóðs á vegum EFTA, á tímabilinu 1. maí 2004 til 30. apríl 2009.
Frá stofnun EES hefur Ísland greitt sem svarar til um einni milljón evra á ári til þróunarsjóðs EFTA. Með hinum nýja samningi hækkaði framlag íslands í um það bil fimm milljónir evra á ári en árlegt framlag EFTA-ríkjanna innan EES í heild varð 120 milljónir evra.
- EFTA-ríkin innan EES munu verja 672 milljónum evra til uppbyggingar í 15 ríkjum ESB á fimm ára tímabili 1. maí 2004 til 30. apríl 2009.
- Styrkhæf verkefni geta m.a. verið á sviði orku- og umhverfismála, sjálfbærrar þróunar og heilbrigðismála.
- Ávinningur af þátttöku íslenskra fyrirtækja í verkefnum fjármögnuðum af sjóðnum getur m.a. falist í sölu þjónustu og ráðgjafar sem og tækifærum til að kynna þá þekkingu og vöru sem þau hafa upp á að bjóða.
- Umsóknir þurfa að koma frá aðilum í því landi sem styrk hlýtur, en umsækjendur geta haft samstarfsaðila frá Íslandi, Noregi og/eða Liechtenstein. Fyrst þurfa stjórnvöld viðkomandi ríkis að samþykkja að umsókn verði send til þróunarsjóðs EFTA, sem endanlega samþykkir eða hafnar styrkveitingu.
- Verkefnin mega ekki vera til þess fallin að raska samkeppnisstöðu fyrirtækja (samkeppnis- og ríkisstyrkjareglur).
- Um verkefnin gilda reglur EES-samningsins um opinber innkaup.
Styrkir EFTA-ríkjanna skulu nema að hámarki 60 % af kostnaði við hvert verkefni, nema það sé fjármagnað að öðru leyti með framlögum úr ríkissjóði viðkomandi ríkis eða frá héraðs- eða sveitarstjórnum en í slíkum tilvikum má styrkurinn nema að hámarki 85 % af heildarkostnaði. Þau ríki sem eiga rétt á styrkjum úr sjóðnum eru Spánn, Portúgal, Grikkland, ríkin 10 sem urðu aðilar að sambandinu 1. maí 2004, auk Búlgaríu og Rúmeníu sem fengu aðild árið 2007, en þá var samið sérstaklega um að síðasttöldu ríkin tvö fengju 72 milljónir evra. Þar af fengi Búlgaría 21,5 milljónir evra, en Rúmenía fengi 50,5 milljónir evra. Yfirlit yfir skiptingu styrkja samkvæmt stækkunarsamningnum:
| Nafn ríkis | Hlutur hvers ríkis | Á fimm árum | |
|---|---|---|---|
| Eistland | 1,68% | 10,08 | |
| Grikkland | 5,71% | 34,26 | |
| Kýpur | 0,21% | 1,26 | |
| Lettland | 3,29% | 19,74 | |
| Litháen | 4,40% | 27 | |
| Malta | 0,32% | 1,92 | |
| Portúgal | 5,22% | 31,32 | |
| Pólland | 46,80% | 280,8 | |
| Slóvakía | 5,39% | 32,34 | |
| Slóvenía | 1,02% | 6,12 | |
| Spánn | 7,64% | 45,84 | |
| Tékkland | 8,09% | 48,54 | |
| Ungverjaland | 10,13% | 60,78 | |
| Samtals | 600 | ||
| Búlgaría | 29,86% | 21,50 | |
| Rúmenía | 70,14% | 50,50 | |
| Samtals | 72 | ||
| Heildarstyrkir | 672 |
Í samningunum um nýjan þróunarsjóð EFTA (2004-2009) lagði Ísland til nokkrar breytingar á þeim viðmiðunum sem stuðst er við þegar umsóknir um styrki eru metnar, með það að markmiði að auka möguleika íslenskra fyrirtækja á að taka þátt í verkefnum sem styrkt eru af sjóðnum. Ísland lagði einnig áherslu á að ekki ætti einungis að líta til þeirra fjármuna sem til skiptanna væru heldur einnig með hvaða hætti stjórnvöld og fyrirtæki í EES/EFTA-ríkjunum gætu miðlað nýju umsóknarríkjunum af reynslu sinni og aðstoðað þau með þeim hætti við að auka efnahagslega velsæld sína. Í því sambandi var m.a. bent á sérþekkingu Íslands á hagnýtingu jarðhita og orkuvinnslu, sjávarútvegs, fiskvinnslu og annarrar matvælavinnslu. Þá var einnig höfð í huga þekking á sviði ráðgjafarstarfsemi ýmis konar.
Þátttaka íslenskra aðila í verkefnum sem styrkt eru af sjóðnum getur liðkað fyrir frekara samstarfi og viðskiptum í þeim löndum sem styrkjanna njóta. Það er því mikilvægt að þau fyrirtæki sem vilja taka þátt í verkefnum sem styrkt verða af sjóðnum noti sér tengsl sín í viðkomandi löndum eða komi sér upp slíkum tengslum. Verkefni sem hljóta styrki mega ekki vera til þess fallin að skerða samkeppnisstöðu fyrirtækja og gæta verður að reglum um ríkisstyrki og opinber innkaup.
Þess ber að geta að umsóknir eru sendar til sjóðsins fyrir milligöngu og á ábyrgð stjórnvalda þess lands sem styrkurinn rennur til (Beneficiary State). Viðkomandi ríki greiðir svo styrkinn til styrkþega og ber jafnframt ábyrgð á því gagnvart sjóðnum að styrkþegi uppfylli skuldbindingar sínar. Fari verkið fram úr kostnaðaráætlun ber viðkomandi ríki ábyrgð á þeim kostnaði en ekki sjóðurinn.
Frekari upplýsingar um Þróunarsjóð EFTA er að finna á slóðinni: http://www.eeagrants.org
